مقدمه :

یکی از ظرفیت هاي بسیار مهم براي پیگیري اهداف جمهوري اسلامی ایران در یونسکو سازمان هاي مردم نهادي است که می توانند به عنوان باشگاه هاي یونسکو با کمیسیون ملی همکاري کنند. بسیاري از کشورها با تشکیل باشگاه هاي متعدد، از ظرفیت سازمان هاي مردم نهاد در عرصه هاي مختلف از محیط زیست تا موضوعات مهم
آموزشی، فرهنگی، علمی و تربیتی در جهت رشد و توسعه استفاده می نمایند. درحقیقت، از مزیت هاي سازمان یونسکو، ظرفیت این سازمان در بکارگیري و بسیج ظرفیت هاي مردمی در راستاي ایجاد تعامل بین تخصص ها و رویکردهاي کاربردي است و باشگاه هاي یونسکو، در تحقق اهداف ملی در راستاي سند چشم انداز و اسناد بالادستی،
نقش بسیار مهمی ایفا می کنند.

تعریف:

باشگاه هاي یونسکو ، به عنوان مجموعه هایی مردم نهاد و متکی بر مهارت ها، تجارب متشکل از افراد حقیقی و حقوقی در تمامی سنین با پیشینه فعالیت در عرصه هاي مختلف است که ضمن شناسایی توانمندي هاي مردم و امکانات ملی و بین المللی براي ایشان، به تقویت و آموزش آنها پرداخته و از ظرفیت هاي آن ها در راستاي توسعه
پایدار استفاده می کند.

اهداف:

گسترش برنامه هاي فرهنگی، آموزشی و علمی
حمایت از ارتقا و سطح آگاهی شهروندان در عرصه هاي مختلف اجتماعی و فرهنگی مشارکت در توسعه اجتماعی
کمک به توسعه صلح و امنیت ازطریق ترویج همکاري بین دولت ها در زمینه آموزش، علم، فرهنگ و ارتباطات
ارتقاء میزان احترام مردم به عدالت، قانون، حقوق انسانی
افزایش آگاهی نسبت به آرمان هاي ملی و بین المللی و تلاش براي موفقیت در اجراي این اهداف
همکاري با یونسکو و کمیسیون هاي ملی در راستاي ارتقاي ارزش هاي عمومی

اشکال باشگاه ها:

این باشگاه ها علی رغم ویژگی هاي مشترك، می توانند در عرصه هاي کاملا متفاوت تاسیس شوند و متناسب با  مقتضیات فرهنگی، اجتماعی کشورهاي مختلف بسیار متفاوت باشند. باشگاه ها به چهار دسته کلی تقسیم می شود:

باشگاه دانش آموزي :

این باشگاه ها اعضاء آن از دانش آموزان و معلمان مؤسسات آموزشی می باشد.

باشگاه دانشجویی:

این باشگاه ها در دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی فعالیت می کنند و در واقع ادامه دهنده فعالیت باشگاه هاي مدارس هستند. اعضاء آن ها از دانشجویان و اساتید است.

باشگاه فرهنگی، تخصصی و علمی

این باشگاه ها متشکل از افراد فعال در گروه هاي فرهنگی و هنري و بخش خدمات عمومی می باشند.

باشگاه هاي محلی با تاکید بر مکان ها، روستاها و یا شهرهاي خاص.

دلایل ایجاد باشگاه ها:

دولت ها برنامه هاي سیاسی و اقتصادي خود را که ضامن حمایت جمعی خالصانه و ماندگار مردم باشد بدون دستیابی به مشارکت و همکاري ساکنان محلی محقق نخواهد کرد.
فعالیت باشگاه ها به خوبی بیانگر این حقیقت است که شهروندان می توانند در فرایند تصمیم سازي، تصمیم گیري و سیاست گذاري فرهنگی و اجتماعی دولت ها موثر باشند.

عملکرد اصلی باشگاه ها:

تعلیم و تربیت :

راه اندازي کارگاه ها، دوره ها و شرکت در نشست هاي ملی و بین المللی و سمینارهاي دانش افزایی

اطلاع رسانی:

برگزاري سخنرانی، گفتگو، سمینار، سمپوزیوم و نشست در راستاي اطلاع رسانی پیرامون اهداف کمیسیون ملی یونسکو و ماموریت هاي آن

مشارکت در برگزاري مراسم ها، روزها، هفته ها، دهه هاي بین المللی و رویدادهاي مرتبط با یونسکو

جمع آوري، انتشار و توزیع اطلاعات مرتبط

برگزاري رویدادهاي فرهنگی ( نمایشگاه، مسابقات نقاشی و عکاسی)

برگزاري سفرهاي گردشگري و تورهاي مطالعاتی، تعامل بین باشگاه ها

حرکت از جوامع محلی به سمت دنیاي کنونی :

در سطح ملی باشگاه ها باید آگاهی مدنی و اطلاعات افراد را نسبت به ارزش هاي اسلامی، فرهنگی و تاریخی کشور افزایش دهند و در راستاي اهداف خود در جوامع محلی به ارتقاي سطح دانش عمومی یاري رسانند.

در سطح بین المللی باشگاه ها باید همکاري هاي بین المللی را ازطریق برگزاري اطلاع رسانی دستاوردهاي خود.

ساختار و عملکرد باشگاه ها:

افرادي که قصد ایجاد یک باشگاه را دارد می بایست از طریق سایت کمیسیون ملی یونسکو اطلاعات مربوطه را دریافت نماید.

براي تاسیس یک باشگاه اطلاعات ذیل باید دراختیار کمیسیون ملی قرار گیرد: (فرم شماره 1 و 2)

نام رئیس
نام دبیرکل
اطلاعات پستی ( آدرس، شماره تلفن، فکس، ایمیل )
اولویت هاي موضوعی
موضوعات فعالیت
ساختار اجرایی و و ضعیت مالی
اهداف و نتایج مورد انتظار

ساختار اداري و اجرایی باشگاه ها:

براي این که یک باشگاه بتواند عملکرد مناسبی داشته باشد وجود یک ساختار اداري و اجرایی براي آن ضروري میباشد. تشریفات جلسات، تهیه دستور کار، نوشتن گزارش فعالیت ها و توجه به قوانین و مقررات از ضروریات آن میباشد.
براي آن که یک باشگاه توسط دولت به رسمیت شناخته شود باید در چارچوب قوانین مربوط به مؤسسات فرهنگی غیرانتفاعی کشور و داراي جایگاه حقوقی باشد. همچنین باید به خود متکی باشد، براي انجام فعالیت هاي خود از ظرفیتهاي داوطلبانه بهره گیرد، براي تامین منابع مالی از هزینه هاي عضویت و یا درآمدهاي ناشی از انجام فعالیت هاي عمومی استفاده کند.

موقعیت حقوقی و قانونی باشگاه ها:

براي آن که باشگاه ها توسط مقامات دولتی به رسمیت شناخته شوند، باید در چارچوب قوانین مربوط به مؤسسات فرهنگی غیرانتفاعی، داراي یک موقعیت حقوقی باشند.

منابع باشگاه ها:

– به خود متکی بودن یا اتکا به خود، از اصول اساسی مدیریتی باشگاه ها می باشد.
– بهتر است باشگاه ها براي انجام فعالیت هاي خود از تلاش هاي داوطلبانه اعضاء خود بهره گیرند.
– باشگاه ها می توانند از هزینه عضویت و یا هزینه هایی که از طریق رویدادهاي عمومی به دست می آورند، براي انجام فعالیت هاي خود استفاده کنند.
– انجام سفرها و تورها نیازمند مدیریت هزینه است. به همین دلیل توصیه می شود که اعضاي باشگاه نسبت به مسائل و روش هاي مالی اطلاعات مناسبی داشته باشند.

رابطه بین یونسکو با باشگاه ها:

باشگاه ها باید به اصول اساسی سازمان یونسکو متعهد و پایبند باشند. هرچند که یونسکو به باشگاه ها از طریق کمیسیون ملی مجوز استفاده از نام یونسکو را در باشگاه می دهد لکن این بدان معنا نیست که بین یونسکو و باشگاه ارتباط رسمی وجود داشته باشد.
تمامی باشگاه ها از لحاظ مالی و حقوقی باید مستقل باشند لکن یونسکو از طریق همکاري هاي نزدیک با کمیسیون ملی از پروژه ها و فعالیت هایی در در اولویت این سازمان باشد حمایت خواهد کرد.
بسیاري از باشگاه ها با یونسکو ارتباطات پایداري دارند. علاوه بر این باشگاه ها با دفاتر منطقه اي و مشاوران یونسکو در مناطق مختلف جهان نیز ارتباط دارند که این نوع همکاري ها بسیار مؤثر و سازنده است زیرا کارکنان یونسکو در مناطق مختلف جهان پیرامون موارد ذیل از باشگاه ها حمایت می کنند :
– کمک به گسترش و توسعه فعالیت ها
– همکاري در برگزاري نشست ها و راه اندازي پروژه ها و برنامه ها ( متناسب با زمینه تخصصی خود)

استفاده از نام و لوگوي یونسکو در باشگاه ها:

– کمیسیون هاي ملی هر کشور موظف است که بر چگونگی استفاده از نام و لوگوي یونسکو توسط نهادها و فعالیت هاي داخلی کشور خود، نظارت داشته باشند.
– کمیسیون هاي ملی می توانند با در نظر گرفتن شرایط فوق الذکر، مجوز استفاده از نام و لوگوي یونسکو را به نهادها و فعالیت هاي واجد شرایط اعطا کنند.
– درصورتی که کمیسیون ملی، مجوز استفاده از نام و لوگوي یونسکو را به یک باشگاه اعطا کند، باید نسبت به این مساله اطمینان حاصل شود که اجزاي لوگو، از لحاظ گرافیکی، همانند لوگوي اصلی یونسکو مورد استفاده قرار می گیرند. ضمن آن که لوگو و مشخصات باشگاه که شامل موارد زیر است در سمت راست خط چین عمودي قرار می گیرد:
* لوگوي باشگاه ( اختیاري )
* نام کلوپ
* توضیحاتی که بیانگر ارتباط باشگاه با یونسکو باشد.

هرگونه استفاده از لوگوي یونسکو توسط باشگاه ها نیازمند موافقت کتبی یونسکو است و براي این توافق رعایت موارد ذیل الزامی است :
– مدت زمان استفاده از لوگو مشخص باشد.
– چارچوب و محدوده اي که لوگو استفاده می شود معلوم باشد.
– اجراي گرافیک لوگو به تائید برسد.
– فعالیت مورد نظر باید متناسب با اهداف راهبردي یونسکو و اولویت هاي برنامه اي این سازمان باشد.
– اصول و ارزش هاي نهاد متقاضی استفاده از لوگو با ارزش ها و اصول و اهداف یونسکو مغایرت نداشته باشد.
– تائیدیه کمیسیون ملی اخذ شود.
– میزان تاثیر استفاده از لوگوي یونسکو بر معرفی این سازمان مشخص باشد.

تذکر:

– باشگاه ها به هیچ وجه از لحاظ قانونی و حقوقی این اختیار را ندارند که درباره استفاده از لوگوي یونسکو توسط نهادهاي دیگر تصمیم گیري کنند.
– فروش محصولات و یا ارائه خدمات که در بردارنده نام و لوگوي سازمان یونسکو باشند توسط باشگاه ها ممنوع است.
– هرگونه استفاده تجاري از نام و لوگوي یونسکو نیازمند موافقت دبیر کل سازمان یونسکو است که باید در چارچوب موافقت نامه تعیین شود.

فدراسیون جهانی باشگاه ها، مراکز و انجمن هاي یونسکو:

فدراسیون جهانی باشگاه ها، مراکز و انجمن هاي یونسکو با هدف ایجاد هماهنگی بین باشگاه هاي یونسکو ایجاد شده است. از دیگر نقش هاي این فدراسیون می توان به برگزاري نشستها، تعامل اطلاعات و حمایت از برنامه هاي آموزشی و انتشاراتی نام برد.

فدراسیون ملی و منطقه اي باشگاه هاي یونسکو:

فدراسیون هاي ملی و منطقه اي باشگاه هاي یونسکو، به عنوان ارگان هماهنگ کننده فعالیت باشگاه ها در کشور و منطقه شناخته می شوند. این فدراسیون ها زیرنظر کمیسیون هاي ملی فعالیت می کنند به گونه اي که هر فدراسیون باید پیرامون فعالیت هاي خود با کمیسیون ملی مربوطه مشورت و آن را از فعالیت هاي خود آگاه سازد.

شوراي عالی باشگاه هاي یونسکو:

– شوراي عالی باشگاه هاي یونسکو با حضور مدیران گروه ها، دبیرکل و مدیر اجرایی و ارتباطات در کمیسیون ملی یونسکو تشکیل می شود.

مشخصات اساسنامه باشگاه هاي یونسکو:

– تمامی باشگاه ها باید داراي اساسنامه بر اساس فرمت پیوست ، مجوزهاي قانونی و حقوقی و ثبت شده باشند .
– نام باشگاه مشخص باشد.
– موضوع فعالیت باشگاه بطور صریح و روشن مشخص باشد.
– مدت فعالیت باشگاه باید مشخص باشد.
– مرکز اصلی باشگاه و آدرس آن باید مشخص باشد.
– مواقع و ترتیب دعوت مجامع باید در اساسنامه مشخص باشد.
– مقررات راجع به حد نصاب لازم جهت تشکیل مجامع عمومی و ترتیب اداره ي آن ها باید در اساسنامه مشخص باشد.
– تعداد مدیران و طرز انتخاب و مدت ماموریت و نحوه ي تعیین جانشین براي مدیرانی که فوت نموده و یا استعفاء خواهند داد یا به جهات قانون محجور، معزول و یا ممنوع می گردند در اساسنامه مشخص باشد.
– تعیین وظایف و حدود اختیارات مدیران باید در اساسنامه مشخص باشد.
– قید اینکه باشگاه داراي چند نفر بازرس خواهد بود و نحوه ي انتخاب و مدت ماموریت آن ها چگونه است در اساسنامه ضروري است.
– نحوه ي انحلال اختیاري باشگاه و ترتیب تصفیه ي امور آن باید مشخص باشد.
– چگونگی تغییر اساسنامه باید کاملاً مشخص باشد.

الزامات اجرایی تشکیل باشگاه ها:

– اعضاء باشگاه مطابق با موارد مشخص شده در بخش ساختار باشگاه در این شیوه نامه باید معین باشد.
– براي متقاضیان حقیقی باید مشخصات فردي و اجرایی فرد متقاضی، مشخصات فردي و اجرایی کلیه اعضاي باشگاه ( حداقل 5 نفر ) به تفکیک رییس کل، دبیرکل و اعضاي هیئت رئیسه ( بر اساس فرمت پیوست )، اساسنامه باشگاه و پروپوزال تشکیل باشگاه ( شامل اهداف، خط مشی و برنامه ها ) و براي متقاضیان حقوقی مدارك مؤسسه، شماره ثبت، روزنامه رسمی،اساسنامه باشگاه، مشخصات فردي و اجرایی کلیه اعضاي باشگاه ( حداقل 5 نفر ) به تفکیک دبیرکل و اعضاي هیئت رئیسه و پروپوزال تشکیل باشگاه ( شامل اهداف، خط مشی و برنامه ها ) در زمان تشکیل باشگاه الزامی است.
– باشگاه ها موظف اند گزارش اقدامات خود را به صورت سالیانه (شامل برنامه هاي اجرا شده، دردست اقدام و چشماندار ) به کمیسیون ملی ارائه نمایند.
– تمامی باشگاه ها موظف اند کلیه ضوابط تعیین شده درخصوص استفاده از لوگوي سازمان یونسکو را که در این شیوه نامه مشخص شده است کاملاً رعایت نمایند.
– باشگاه ها موظف اند زمینه بازرسی و نظارت هاي دوره اي را از طریق نمایندگان کمیسیون ملی و واحدهاي نظارتی فراهم آورند.
– تمامی مستندات و مکتوبات باشگاه ها به دلیل ارائه به یونسکو باید به دو زبان فارسی و انگلیسی ترجمه شود.
– یکی از اعضاء هیئت رییسه باشگاه ها براي انجام مراودات سازمان و انجام مسئولیت هاي محوله باید کاملاً به زبان انگلیسی مسلط باشد.
– کمیسیون ملی یونسکو می تواند متناسب با نوع فعالیت ها و امکانات باشگاه ها هزینه هاي تامین نظارت و امور دبیرخانه کارکنان خود را از باشگاه دریافت نماید. میزان هزینه دریافتی بر اساس نوع فعالیت و خدمات می تواند مختلف و بر اساس قوانین باشد.
– تمامی فعالیت ها و پروژه هاي باشگاه ها باید به تائید و تصویب کمیسیون ملی برسد. از این رو ضروري است برنامه ها بطور سالیانه جهت طی مراحل تصویب به این کمیسیون ارائه شود.
– دبیرخانه باشگاه هاي یونسکو در سه بخش ارزیابی، صدور مجوز و شوراي عالی ( شامل مدیران گروه ها، دبیرکل و مدیر اجرایی و ارتباطات ) باید تشکیل شود.

– دبیرخانه باشگاه هاي یونسکو در کمیسیون ملی در سطح ملی بر فعالیت هاي کلیه باشگاه ها نظارت می کند. دبیرخانه می تواند در صورت تخلف هر باشگاه گزارشی تهیه و به دبیرکل کمیسیون ارائه کند. دبیرکل می تواند براي لغو مجوز باشگاه متخلف اقدام نماید.